حتماً شما نیز تا به حال دچار آفت دهان شده‌اید، این ضایعات دردناک همراه با حسی ناخوشایند بروز می‌کنند. آفت دهان یکی از انواع بیماری‌های شایع در دهان است که بروز ضایعاتی در مخاط دهان، لثه و زبان را به دنبال دارد. ضایعات ناشی از آفت‌ها معمولاً پس از یک هفته خود به خودی درمان می‌شوند اما از آنجایی که این آفت‌ها درد شدیدی را به همراه دارد اغلب مردم سعی در برطرف کردن هرچه سریع‌تر آن دارند. در این مقاله به معرفی بهترین راهکار‌ها برای درمان آفت دهان می‌پردازیم.
آفت دهان چیست؟
آفت دهان یک زخم کوچک در داخل دهان است که به رنگ سفید یا خاکستری با حاشیه قرمز دیده می‌شود. این عارضه عموما روی بخش‌های نرم دهان مانند زبان، داخل گونه‌ها و سطح داخلی لب‌ها ظاهر می‌شود.
آفت‌های دهانی واگیردار نیستند و عموماً در عرض حدود یک هفته، خودشان بهبود می‌یابند. آنها کمتر از یک سانتیمتر قطر دارند و به صورت تکی و یا دستهای ظاهر می‌شوند. نوع نادرتر و شدیدتر آفت، زخم‌های بزرگتری ایجاد می‌کند، که ممکن است دو هفته یا بیشتر ادامه داشته باشد و می‌تواند جراحت نیز ایجاد کند.
عوامل موثر در ایجاد آفت دهانی
علت دقیق به وجود آمدن آفت دهان، هنوز به درستی مشخص نشده است. اما آنچه پیدا است؛ نشان می‌دهد که عوامل متعددی می‌تواند باعث بروز آفت دهان شود. به طور مثال:
• گازگرفتن ناگهانی لب یا گونه از داخل
• حساسیت غذایی (غذاهای تند، اسیدی یا حاوی گلوتن)
• تمیزکردن بیش از حد معمول دندان‌ها
• آسیب هنگام درمان‌های دهان و دندان
• استفاده از خمیردندان یا دهان شویه‌های دارای لوریل سولفات سدیم
• استرس
• تغییرات هورمونی
• وجود باکتری موسوم به هلی‌کوباکتر پیلوری (همان باکتری که عامل زخم‌های پپتیک است)
تمام موارد ذکر شده می‌توانند باعث ایجاد آفت دهانی شوند. از طرفی اعتقاد بر این است که:
• کمبود ویتامین‌های گروه B
• روی
• فولات (اسیدفولیک)
• آهن
می‌توانند در ایجاد و پیشرفت آفت دهان تاثیرگذار باشد.
علائم آفت دهان
برای تشخیص این مشکل باید به طور کامل با علائم آن آشنا باشید، علائم آفت دهان عبارتند از:
• یک یا چند برجستگی به رنگ قرمز دردناک که به یک زخم باز سفید تبدیل می‌شود.
• مرکز زخم به رنگ سفید و یا زرد می‌باشد.
• اندازه‌ی آن معمولاً کمتر از 1 سانتی متر می‌باشد.
• با شروع درمان رنگ زخم به خاکستری تبدیل می‌شود.
• در برخی مواقع ممکن است تب، تورم غدد لنفاوی و یا احساس ناراحتی دیده شود.
• درد ایجاد شده به علت آفت دهان معمولاُ پس از چند روز از بین می‌رود.
دسته بندی و انواع آفت دهانی
زخم آفت داخل دهان انواع مختلفی دارد و به طور کلی به ۳ نوع دسته بندی می‌شوند.
آفت‌های دهانی مینور
این نوع آفت‌ها بسیار شایع هستند و شکل ظاهری آنها مانند دایره‌های کوچکی است که در بافت نرم دهان ایجاد می‌شوند. درمان آنها بین ۱۰ تا ۱۴ روز طول می‌کشد. در هر بار ابتلا به این نوع آفت ممکن است چندین آفت در دهان، روی لب، لثه و زبان ایجاد شود.
آفت‌های دهانی ماژور
اندازه این نوع آفت بزرگتر است و شکل ظاهری عمیق‌تری نسبت به آفت مینور دارد. مدت زمان بهبودی آفت ماژور طولانی‌تر است و برای درمان و تشخیص آن باید به متخصص بیماری‌های دهان مراجعه کنید. محل ایجاد این نوع آفت در ناحیه لوزه است و به محض به وجود آمدن آن بیمار درد شدیدی را در گلوی خود و به هنگام خوردن غذا احساس می‌کنید.
آفت‌های دهانی هرپتی
هرپتی بیشتر در بزرگسالان ایجاد می‌شود و شکل ظاهری آن به صورت ریز و دستهای است. برای تشخیص و درمان آن باید به متخصص بیماری‌های دهان مراجعه کنید. شکل و ظاهر برخی از زخم‌های دهانی مثل آفت با لکوپلاکیا (دانه‌های سفید در دهان) ممکن است شبیه به هم باشد. بهتر است برای تشخیص نوع و درمان آفت دهان به متخصص زخم‌های دهان و متخصص بیماری‌های دهان مراجعه کنید.
آفت دهان و تبخال یکی هستند؟
خیر. اگرچه این زخم‌ها اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند، اما یکسان نیستند. در بحث ارائه نحوه درمان آفت دهان اکثرا از ما می‌پرسند که آیا این همان تبخال است؟ اما این‌ها کاملا با هم متفاوت هستند.
تبخال توسط ویروس هرپس سیمپلکس نوع 1 (HSV-1) یا نوع 2 (HSV-2) ایجاد می‌شود. از آنجایی که تبخال توسط ویروس‌ها ایجاد می‌شود، بسیار مسری است و می‌تواند از طریق تماس شخصی نزدیک، مانند بوسیدن یا رابطه جنسی دهانی گسترش یابد. تبخال تاول‌هایی پر از مایع هستند و می‌توانند به صورت خوشه‌ای روی دهان یا اندام تناسلی ظاهر شوند.
از طرف دیگر، آفت‌ها به دلیل عفونت ایجاد نمی‌شوند و مسری نیستند. علاوه بر ایت نحوه درمان آفت دهان با نحوه درمان و پیشگیری از تبخال تفاوت‌هایی محسوس را دارد.
چگونه از آفت دهان جلوگیری کنیم؟
با توجه به اینکه علت اصلی ابتلا به این زخم‌های دهانی مشخص نیست، نمی‌توان روشی را که بتواند به طور قطعی از ابتلا به این زخم در دهان پیشگیری کند، توصیه کرد. البته، به کار گرفتن معیارهای زیر می‌تواند به طور بالقوه در کاهش تعداد دفعات عود یا شدت زخم‌ها مفید واقع شود.
-دوبار در روز با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید، مسواک بزنید. مراقب باشید در زمان مسواک زدن، بافت‌های حساس در دهان تحریک نشود.
-مصرف غذاهایی از قبیل غذاهای حاوی ادویه های تند یا اسیدی که باعث عود کردن زخم می شود را کاهش دهید.
-سطح استرس خود را کنترل کنید. تصور می‌شود که استرس در بروز آفت دهان دخیل است. یافتن راه‌های سالم برای کنترل استرس از قبیل ورزش کردن، مدیتیشن، تکنیک‌های ریلکسیشن، می‌تواند در پیشگیری از عود این بیماری موثر واقع شود.
روش‌های درمان آفت دهان
می‌توان آفت را به یک سرما خوردگی تشبیه کرد. ما هیچ وقت نمی‌توانیم که برای همیشه سرما خوردگی را درمان کنیم. درمان آفت دهان نیز به صورت موقت درمان می‌شود. هیچ درمان قطعی برای آفت دهان وجود ندارد. چون ممکن است بارها شاهد این ضایعات در دهان و اطراف آن باشید.
در ساده‌ترین حالت می‌توان درد را کاهش داد. البته اگر این بیماری حاد نباشد، شما به راحتی می‌توانید بدون درمان، خوب شوید. با این حال بعضی از افراد می‌خواهند کمتر در طول زندگی دچار آفت دهان شوند که در ادامه روش‌های پیشگیری از آفت دهان را برای شما بیان می‌کنیم.
داروهای موثر برای درمان آفت دهان
درمان آفت دهان با توجه به علت و شدت آن متفاوت است. برخی از داروهایی که برای درمان آفت دهان استفاده می‌شوند عبارتند از:
داروهای ضد التهاب: مانند دیکلوفناک و ایبوپروفن می‌توانند در کاهش التهاب و درد موثر باشند.
داروهای ضد عفونی کننده: برخی داروهایی مانند کلرهگزیدین و بنزیدامایسین می‌توانند به درمان آفت دهان کمک کنند.
داروهای ضد درد: مثل پاراستامول و ایبوپروفن می‌توانند در کاهش درد آفت دهان مفید باشند.
داروهای ضد تشنج: مانند دیازپام و کلونازپام می‌توانند در برخی موارد از جمله تشدید آفت دهان کمک کنند.
آنتی هیستامین‌ها: این داروها برای درمان آفت دهان ایجاد شده نیستند، اما در برخی موارد مانند آفت دهانی که ناشی از حساسیت است می‌توانند مفید باشند.
لطفا قبل از مصرف هر دارویی، با پزشک خود مشورت کنید.
درمان خانگی آفت دهان
درمان سریع آفت دهان با آب نمک
استفاده از آب نمک یا محلول‌های نمکی به درمان آفت زبان و دهان بسیار کمک می‌کنند. استفاده از آب نمک باعث افزایش غلظت سدیم کلرید شده و بهبود آبسه دندان و هر نوع زخمی در دهان کمک می‌کند. کافی است محلول آب نمک را آماده کرده و به مدت سی ثانیه درون دهان غرغره کنید.
مسواک زدن
مسواک زدن و مراقبت کردن از بافت درون دهان باعث می‌شود، زخم‌ها و افت‌ها به سرعت بهبود یابند. از مسواک کاملا نرم استفاده کنید تا آسیبی به بافت دهان وارد نشده و با دوری دندان‌ها، لثه و بافت دهان از عفونت، زخم‌ها به سرعت درمان شوند.
درمان آفت زبان با چای سیاه
یکی از بهترین و ساده‌ترین روش‌های درمان خانگی آفت دهان، استفاده از چای سیاه است. می‌توانید چای دم کنید و پس از خنک شدن درون دهان خود غرغره کنید. علاوه بر آن استفاده از چای کیسه‌ای نیز بسیار مفید است.
استفاده از یخ
یخ می‌تواند با خنک کردن فضای دهان از درد و سوزش زخم بسیار کم کند. به این صورت می‌توانید پس از کمپرس یخ تا مدت زمانی از درد و سوزش دور شده و به راحتی غذا و نوشیدنی‌های مناسب را مصرف کنید.
چه زمانى باید به پزشک مراجعه کرد؟
آفت‌هاى دهانى بدون درمان از بین مى‌روند و معمولا نشانه‌ای از شرایط جدی نیستند. اگر آفت دهان بیش از 3 هفته طول بکشد، بیمار دچار مشکل بلع شود، یا فرد بسیار بى حال شود باید به پزشک مراجعه کند.
در برخى موارد، آفت دهان می‌تواند نشانه‌ای از وضعیت زمینه‌ای، از جمله بیماری‌های دستگاه گوارشى باشد. اگر کسی علائم زیر را داشته باشد باید با پزشک خود صحبت کند:
.خستگی ناگهانی برای بیش از چند روز
.بثورات یا درد در قسمت دیگری از بدن
.تب
.دل درد
.تورم و قرمزى در چشم
.اگر آفت‌ها به طور خاص قرمز و دردناک می‌شوند، می‌تواند نشانه‌ای از عفونت باشد.
جمع بندی
آفت دهان، زخم‌های دردناک دهانی، با درمان‌های خانگی نظیر آب نمک، عرق کاسنی و ژل‌های دارویی موضعی به سرعت قابل مدیریت هستند. در موارد شدید، دهان‌شویه‌های دارویی و داروهای خوراکی ممکن است توسط پزشک تجویز شوند. برای درمان مؤثر و ایمن آفت دهان، همیشه مشورت با متخصص سلامت ضروری است.