ترشح سبوم چیست؟ سبوم یک ماده روغنی است که توسط غدد چربی پوست شما تولید می‌شود. شما غدد چربی در سراسر بدن خود دارید، اما آن‌ها بیشتر روی صورت و پوست سر متمرکز هستند. ترشح سبوم از پوست شما محافظت و آبرسانی می‌کند، اما تولید بیش از حد سبوم می‌تواند به آکنه، پوست چرب و پوست سر چرب کمک کند. سبوم خیلی کم می‌تواند باعث خشکی و پوسته پوسته شدن پوست شود.
عوامل متعددی ممکن است باعث تولید بیش از حد یا تولید کم سبوم شود. در ادامه شما را با این مبحث بیشتر آشنا می‌کنیم. همراه ما باشید.
ترشح سبوم چیست؟
سبوم یک ماده روغنی و مومی شکل است که توسط غدد چربی بدن شما از جمله پوست و مو ترشح می‌شود؛ وظیفه‌ی آن پوشش دهی، مرطوب کننده و محافظ پوست شماست. همچنین این ماده چیزی است که ممکن است باعث چربی مو و پوست شما شود.
مواد تشکیل دهنده سبوم: تری گلیسیرید و اسیدهای چرب (57%)، استرهای موم (26%)، اسکوالن (12%) و کلسترول (4.5%).
اگر پوست بسیار چرب دارید، بدن شما ممکن است مقدار زیادی از مخلوط لیپیدها (مولکول‌های چربی مانند) که سبوم را تشکیل می‌دهند، تولید کند. البته، آنچه که ما آن را “چربی” روی پوست و مو خود می‌نامیم از چیزی بیش از ترشح سبوم تشکیل شده است. حاوی مخلوطی از عرق، سلول‌های مرده پوست، ذرات ریز و تقریباً هر چیز دیگری است که در اطراف شما شناور است.
چه چیزی موجب ترشح سبوم می‌شود؟
اگر پوستتان بسیار چرب است، امکان دارد بدنتان بیش از حد سبوم تولید کند و این امر منجر به بیماری‌های پوستی همانند آکنه و جوش شود. علت اصلی ترشح سبوم عدم تعادل هورمونی ناشی از بلوغ و بارداری است. همانگونه که هورمون‌ها نقش اساسی در بروز آکنه و جوش دارند؛ گرما، ورزش و ژنتیک نیز نقش مهمی دارند. همچنین بروز آکنه و جوش می‌تواند ناشی از دهیدراته بودن پوست و یا تحریک آن توسط استفاده از محصولات نامناسب باشد.
سبوم چگونه تولید می‌شود؟
صورت، پوست سر و قفسه سینه بیشترین تراکم غدد چربی سباسه را دارند. هر ناحیه از پوست می‌تواند تا 900 غده چربی در هر سانتی متر مربع داشته باشد.
غدد چربی از طریق ترشح هولوکرین، فرآیند مرگ برنامه ریزی شده سلول، سبوم تولید می‌کند. سلول‌های مخصوص، به نام سبوسیت (سلول چربی)، حل شده و سبوم را در غدد سباسه آزاد می‌کنند.
سبوم از طریق مجرای فولیکول که غده سباسه را به پیاز مو متصل می‌کند، عبور می‌کند. موهای در حال رشد سبوم را به سمت بالا و روی سطح پوست می‌کشند.
تولید سبوم در واکنش به تغییر سطح هورمون نوسان می‌کند. هورمون‌های جنسی که به طور سنتی مردانه تصور می‌شوند، به ویژه تستوسترون نقش زیادی در تنظیم فعالیت غدد چربی دارند.
ترشح سبوم اندکی پس از ایجاد به اوج خود رسیده و در هفته اول کاهش می‌یابد. در دوران بلوغ هورمون تستوسترون بدن را تحت فشار قرار داده و باعث ایجاد جهش دیگری در ترشح سبوم می‌شود.
سطح تستوسترون و سبوم با افزایش سن به طور طبیعی کاهش می‌یابد.
ترشح سبوم چه فوایدی دارد؟
فواید تولید سبوم در پوست شامل موارد زیر می‌شوند:
رطوبت رسانی به پوست: ترشح سبوم با تشکیل لایه‌هایی از روغن بر روی سطح پوست، به حفظ رطوبت پوست کمک می‌کند.
حتماً می‌دانیم که رطوبت کافی باعث ساده‌تر شدن فرآیند آبرسانی پوست می‌شود و نیاز کمتری به استفاده از محصولات آبرسان و رطوبت‌رسان خواهیم داشت. این نکته می‌تواند خواص کشسانی پوست را حفظ کرده و از علائم پیری پوست جلوگیری نماید.
حفاظت از پوست: لایه روغنی که ترشح سبوم ایجاد می‌کند، به عنوان یک حاشیه حفاظتی بر روی پوست عمل می‌کند و از ورود میکروب‌ها و مواد خارجی جلوگیری می‌کند. یکی از عوامل اصلی افزایش خطر ابتلا به سرطان، قرار گرفتن در معرض رادیکال‌های آزاد است. اگر تراز چربی در پوست کنترل شده و فعالیت سلول‌های سبوم مناسب باشد، پوست به خوبی در مقابل این رادیکال‌ها مقاومت خواهد نمود.
این مهم به این صورت انجام می‌شود که آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی پوست توسط سلول‌های سبوم به سطح پوست منتقل می‌شوند و همان لایه محافظی که پیشتر گفته شد، را تشکیل می‌دهند.
حفظ انعطاف پوست: ترشح سبوم به عنوان یک عامل مهم در حفظ انعطاف و لطافت پوست نقش دارد. حفظ سلامت موهای پوست: تولید سبوم در مواردی نقشی در حفظ سلامت و لطافت موهای پوست دارد.
برخی دیگر از فواید ترشح سبوم عبارتند از:
• مرطوب کننده و روان کننده پوست سر و موهای شما
• پوست شما را مرطوب می‌کند و آن را صاف نگه می‌دارد.
• ایجاد یک سد محافظ روی پوست و پوست سر شما
• حفظ رطوبت و جلوگیری از خشکی پوست
• محافظت از پوست در برابر عوامل خارجی مانند باکتری‌ها
• کمک به هموستاز پوست و محافظت در برابر التهاب
• دارای اثرات آنتی اکسیدانی بر روی پوست
عوامل تاثیرگذار بر پوست چرب و ترشح بیش از حد سبوم چیست؟
عوامل مختلفی باعث ترشح سبوم و در نتیجه، ایجاد پوست چرب می‌شوند. در اکثر موارد، علت چربی پوست به دلیل تحریک غدد چربی توسط آندروژن‌ها یا همان هورمون‌های جنسی مردانه است. بدن خانم‌ها نیز این هورمون‌های مردانه را تولید می‌کند. بنابراین، پوست چرب می‌تواند در زنان و مردان ایجاد شود.
پوست چرب، در دوران بلوغ به دلیل افزایش تولید آندروژن بسیار رایج می‌باشد. عوامل دیگری که باعث تولید بیش از حد سبوم و در نهایت ایجاد پوست چرب می‌گردند عبارتند از :
استرس و اضطراب؛ می‌تواند یکی از علل پوست چرب و تولید بیش از حد سبوم باشد.
رژیم غذایی نامتعادل و یا چربی و قند زیاد.
مصرف الکل؛ یکی از دلایل تولید بیش از حد سبوم (Sebum) است.
اختلال در عملکرد آدرنال بدن.
اختلال در عملکرد تخمدان‌ها.
عوامل ارثی و استعداد خانوادگی در چرب شدن پوست.
بیماری‌های عصبی و پارکینسون.
برخی از داروها از جمله کورتیکواستروئیدها نیز می‌توانند منجر به ایجاد پوست چرب و حتی آکنه شوند.
راهکارهای کنترل سبوم پوست
خوشبختانه برای کنترل سبوم و بهبود عملکرد آن، راهکارهای بسیاری وجود دارد. برخی از این راهکارها، خانگی بوده و برخی دیگر، تخصصی هستند و باید توسط پزشک تجویز شوند. اما مهم‌ترین و متداول‌ترین راهکار برای کنترل ترشح سبوم، استفاده از محصولات مراقب پوستی مناسب است.
از راهکارهای خانگی کنترل سبوم، می‌توانیم این موارد را نام ببریم:
• تغییر رژیم غذایی
• حذف غذاهای پرشکر و قندی
• حذف غذاهای چرب و غذاهای فرآوری شده
• افزایش مصرف سبزیجات و میوه‌ها
• استفاده از انواع ماسک‌های خانگی مثل آلوئه ورا، بابونه، بومادران، سبوس گندم، گل همیشه بهار و…
از جمله راهکارهایی که پزشکان برای درمان سبوم زیاد تجویز می‌کنند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• کورتیکو استروئیدها
• استفاده از آنتی بیوتیک‌ها موضعی
• قرص کاهش سبوم
• نور درمانی
• رتینوئیدها
• هورمون درمانی برای موارد خاص
• لایه‌برداری شیمیایی
محققان بر این باور هستند که سبوم را می‌توان با استفاده از محصولات بهداشتی ملایم، به راحتی کنترل کرد. این دسته از محصولات کنترل‌کننده، باید دارای ویژگی‌های زیر باشند:
• حاوی بتاهیدروکسی اسید، بنزوئیل پروکساید، اسید گلیکولیک یا سالسیلیک اسید باشند.
• فاقد روغن و یا الکل باشند؛ چون این دو می‌تواند ترشح سبوم را بدتر کند.
• محصولات مورد استفاده با PH خنثی داشته باشند یا اینکه تا کمترین میزان ممکن اسیدی باشند.
• دارای ترکیبات آنتی باکتریال باشند.
• کرم‌های مورد استفاده دارای بافت سبک و بر پایه آب باشند.
سخن پایانی
ترشح سبوم برای پوست سالم ضروری می‌باشد. تقریبا سطح کلی بدن را مرطوب و از آن محافظت می‌نماید بدن هرکس در این بخش متفاوت عمل می‌کند. ولی اگر پوستتان لک دارد و یا آکنه‌های شدید روی پوستتان است باید با پزشک مشورت نمایید. ممکن است کارهایی نیز باشد که در خانه بتوانید انجام دهید تا به تعادل تولید سبوم بدنتان کمک کند. همچنین پزشکان می‌توانند از روش‌های درمانی بالینی برایتان استفاده نمایند.
سوالات متداول
آیا میان چربی پوست و سن رابطه مستقیمی وجود دارد؟
بله، در سن بلوغ ترشح سبوم به بالاترین حد خود می‌رسد و با بالا رفتن سن رفته رفته کاهش پیدا می‌کند. در دوران میانسالی و کهنسالی نیز این ترشح به قدری کاهش پیدا می‌کند که ممکن است پوست دچار خشکی شود.
آیا پوست‌های چرب نیاز به مرطوب کننده و آبرسان دارند؟
بله، چربی یا خشکی به جنس و نوع پوست بستگی دارد، اما هیدراته بودن و یا دهیدراتگی نوعی وضعیت برای پوست است. بنابراین پوست چربی مانند سایر انواع پوست به آبرسانی روتین منظم نیاز دارند، اما این افراد باید از مرطوب کننده‌های فاقد چربی استفاده نمایند.