بیماری‌های تنفسی چیست و چه علائمی دارد؟

بیماری‎‌های تنفسی و ریوی جزو شایع‌ترین بیماری‌هاست که ده‏‌ها میلیون نفر در جهان از آن‌ها رنج می‌‏برند؛ استعمال دخانیات، عفونت‏‌ها و ژنتیک عامل بسیاری از بیماری‎‌های تنفسی محسوب می‌شود.
ریه بخشی از دستگاه تنفسی است که هر روز هزاران بار برای جذب اکسیژن و خروج دی ‏اکسید‏کربن، منبسط و منقبض می‎‌شود. بیماری‌های ریه ممکن است به‌علت ایجاد مشکل در هر بخشی از این دستگاه بروز کند. در ادامه شما را با بعضی بیماری‌های تنفسی و نوع آسیب آن‌ها به بافت ریه آشنا می‌کنیم.

علائم هشدار دهنده بیماری ریه چیست؟

علائم اولیه بیماری‌های تنفسی و ریوی به راحتی قابل چشم پوشی است. دانستن علائم هشدار دهنده می‌تواند به شما کمک کند تا قبل از جدی شدن شرایط، درمان شوید. اگر هر یک از این علائم را دارید، با یک متخصص ریه قرار ملاقات بگذارید:
تنگی نفس
تنگی نفس و بیماری‌های تنفسی یکی از علائم شایع بیماری‌های تنفسی است، گاهی اوقات شما به طور غیر منتظره از انجام فعالیت‌های ساده دچار تنگی نفس می‌شوید، برای مثال بالا رفتن از پله‌ها. در این صورت شما باید به دنبال پیدا کردن یک متخصص ریه باشید، چرا که این علامت می‌تواند نشان دهنده یک بیماری ریوی باشد.
سرفه‌های مداوم
سرفه مداوم سرفه‌ای است که هفته‌ها طول می‌کشد. این عارضه معمولا بسیار آزاردهنده است و به سادگی‌ هم قطع نمی‌شود. سرفه مداوم می‌تواند خواب شما را مختل کند و احساس خستگی را در شما ایجاد کند.
همچنین اگر بیش از سه هفته سرفه مداوم دارید، باید به متخصص ریه مراجعه کنید. در مورد مدت، نوع و ویژگی‌های سرفه خود و همچنین سایر علائم بیماری که تجربه می‌کنید یادداشت برداری کنید.
کاهش وزن
کاهش وزن ناخواسته نشانه یک مشکل جدی است که نباید نادیده گرفته شود. کاهش وزن می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های تنفسی، به ویژه سرطان ریه یا بیماری انسداد مزمن ریه (COPD) باشد.
خستگی
یکی از شایع‌ترین علائم بیماری‌های تنفسی، خستگی است. اغلب ما در مرحله‌ای از زندگی، خستگی را تجربه کرده‌ایم، احساسی که معمولاً پس از یک خواب خوب از بین می‌رود. با این حال، خستگی ناشی از بیماری‌های تنفسی یک احساس خستگی مفرط و مداوم است که ممکن است با خواب یا استراحت کاهش نیابد.
خس خس سینه
خس خس یک صدای سوت بلند است که هنگام نفس کشیدن ایجاد می‌شود. این علامت بیماری ریوی به طور کلی هنگام بازدم شنیده می‌شود و به دلیل تنگی راه‌های هوایی یا التهاب ایجاد می‌شود. آسم و COPD شایع‌ترین علل خس خس سینه هستند. با این حال، این عارضه می‌تواند به دلایل دیگر، از جمله عفونت‌های تنفسی ویروسی یا باکتریایی نیز ایجاد شود. خس خس سینه معمولا زمانی اتفاق می‌افتد که جریان هوا به دلیل باریک شدن یا انسداد راه‌های هوایی منتهی به ریه‌ها، محدود می‌شود.
تورم در قسمت پایین بدن
تورم، درد و حساسیت در پاها می‌تواند نشان دهنده وجود مشکل در ریه‌ها است. در صورت عملکرد نادرست ریه‌ها سیستم گردش خون، اکسیژن مورد نیاز خود برای حفظ سلامت و به گردش درآوردن مایعات در سراسر بدن را به طور کامل دریافت نمی‌کند و موجب تجمع مایع و شکل گیری تورم در پاها می‌شود. عملکرد ضعیف ریه‌ها سبب می‌شود قلب نتواند خون مورد نیاز کبد و کلیه‌ها را پمپاژ کند و سموم و مواد زائد بدن پاکسازی نشوند و پاها متورم شوند.

انواع بیماری‌های تنفسی

نای شما به لوله‌هایی به نام برونش منشعب و خود آن لوله‌ها نیز به لوله‌های کوچکی در سراسر ریه‌های شما تقسیم می‌شود. بیماری‌هایی که می‌توانند این راه‌های هوایی را تحت تأثیر قرار دهند عبارتند از:
آسم: در این بیماری مجاری تنفسی شما دائماً ملتهب است و ممکن است دچار اسپاسم شود که در نهایت این موضوع موجب خس‌خس سینه و تنگی نفس شود. آلرژی، عفونت یا آلودگی می‌تواند علائم آسم را تحریک کند.
بیماری مزمن انسدادی ریه: با ریه درگیر با این مشکل، نمی‌توانید مثل همیشه بازدم خود را بیرون دهید که همین موضوع باعث مشکل در تنفس شما می‌شود.
برونشیت مزمن: این شکل از COPD سرفه مرطوب طولانی‌مدت را به همراه خود دارد.
آمفیزم: آسیب ریه باعث می‌شود هوا در این شکل از COPD در ریه‌های شما محبوس شود. مشکل بیرون راندن هوا نیز از ویژگی‌های بارز آن است.
برونشیت حاد: این عفونت معمولاً یک نوع از عفونت ناگهانی است که در مجاری تنفسی شما معمولاً توسط یک نوع ویروس ایجاد می‌شود.
فیبروز سیستیک: در این نوع بیماری تنفسی، شما در پاک‌سازی مخاط از نایژه خود مشکل دارید. این موضوع منجر به عفونت‌های مکرر در ریه می‌شود.

بیماری‌های تنفسی که بر رگ‌های خونی اثر می‌گذارند!

رگ‌هایی که از طرف راست قلب به سمت ریه منشعب می‌شوند خون کم اکسیژن را با خود حمل می‌کنند تا به ریه ببرند. گاهی این رگ‌ها بر اثر بیماری دچار اختلال می‌شوند:
فشار خون ریوی: زمانی‌که فشار خون رگ‌های ریوی بالا رود باعث تنگی نفس و احساس درد در قفسه سینه می‌گردد.
آمبولی ریه: زمانی که لخته خون از سایر قسمت‌های بدن به قلب برسد و از قلب به ریه راه یابد این مشکل ایجاد می‌شود. لخته خونی رسیده به رگ‌های خونی ریه، باعث کاهش سطح اکسیژن خون و تنگی نفس می‌شوند.

انواع بیماری‌های تنفسی شغلی

بیماری‌های تنفسی ناشی از کار مختلفی وجود دارند که در اثر مواجهات شغلی با ذرات ریز داخل هوا ایجاد می‌شوند و عبارتند از:

حساسیت‌های التهابی ریه (پنومونیت یا پولمونیت):

پنومونیت یک بیماری آلرژیک ماندگار و غیر قابل برگشت ریوی ناشی از زخم و التهاب بافت ریه است که از استنشاق مواد مختلفی مانند هاگ قارچ، باکتری، پروتئین حیوانی یا گیاهی و یا مواد شیمیایی خاص ناشی از یونجه کپک زده، فضولات پرنده و سایر گرد و غبار آلی ایجاد می‌شود. این بیماری باعث ایجاد کیسه‌های هوایی ملتهب در ریه‌ها و فیبروز بافت‌های زخم شده در ریه‌ها شده و تنفس را مشکل می‌کند. انواع مختلفی از این بیماری بسته به شغل فرد وجود دارد، مانند ریه کارگران چوب پنبه، ریه کشاورزان و ریه کارگران پرورش قارچ است.

آزبستوز

این وضعیت زمانی اتفاق می‌افتد که فرد به مدت طولانی در معرض استنشاق الیاف ریز آزبست (پنبه نسوز) باشد. با گذشت زمان، این امر منجر به زخم شدن ریه‌ها و سفت شدن بافت ریه می‌شود. این بیماری ریوی اغلب در افرادی که با کارهای ساختمانی سر و کار دارند مشاهده می‌شود.

پنوموکونیزوزیس مرتبط با کارگران زغال سنگ (بیماری ریه سیاه):

این بیماری ناشی از استنشاق غبار زغال سنگ است که باعث التهاب ریه می‌شود. این بیماری باعث آسیب دائمی به ریه و تنگی نفس می‌شود.

سیلیکوزیس:

این وضعیت ریوی با استنشاق سیلیس بلوری موجود در هوا ایجاد می‌شود. سیلیس جزء گرد و غبار موجود در هوای معادن، ریخته گری‌ها، عملیات انفجاری و تجهیزات ساخت سنگ، خاک رس و شیشه می‌باشد. سیلیکوزیس باعث خراش و زخم ریه‌ها شده و می تواند خطر ابتلا به دیگر بیماری‌های ریوی را افزایش دهد.

بیسینوزیس (بیماری ریه قهوه‌ای):

این بیماری ریوی از استنشاق ذرات گرد و غبار ناشی از حلاجی پنبه، کتان و کنف ایجاد می‌شود. بیسینوزیس همچنین به عنوان بیماری قارچی ریوی شناخته شده و یک مشکل مزمن ریوی بوده و باعث تنگی قفسه سینه و تنگی نفس می‌شود. بیماری ریه قهوه‌ای روی کارگران کارخانه‌های نساجی، به ویژه کسانی که با پنبه‌های حلاجی نشده سر و کار دارند، تاثیر می‌گذارد.

آسم شغلی:

آسم شغلی از استنشاق گرد و غبار، گاز، دود و بخار حاصل می‌شود. علائم آسم عبارتند از تنگی نفس،سرفه مزمن و ویزینگ (خس خس). اگر زود تشخیص داده شود، می‌توان روند آن را برگرداند. افرادی که در کار ساخت و ساز، کشاورزی، مراقبت از حیوانات، تولید مواد غذایی، صنایع پنبه و نساجی و عملیات پالایشی کار می‌کنید، بیشتر در معرض خطر این بیماری هستید.

عفونت‌های شغلی:

معمولاً عفونت‌های ویروسی و به ندرت عفونت باکتریایی ممکن است روی کسانی که در محیط‌های شلوغ، مدارس، بیمارستان‌ها، کارکنان بهداشتی، نگهبانان زندان یا کارگران اجتماعی، کارگران کشاورزی کار می‌کنند و مشاغلی که در تماس مستقیم یا غیر مستقیم با حیوانات هستند، تاثیر بگذارد.

سرطان‌های تنفسی شامل سرطان ریه:

که ممکن است از طیف وسیعی از مواجهات مانند پنبه نسوز، سیلیکا، دود اگزوز موتورهای دیزلی، روغن های معدنی ایجاد شود و مزوتلیوما، نوعی سرطان در پلور (پرده پوششی ریه‌ها) که ناشی از پنبه نسوز می‌باشد.

بیماری مزمن انسدادی ریوی (COPD):

یک بیماری جدی ماندگار ریه است که در آن جریان هوای درون ریه‌ها به تدریج به دلیل التهاب مسیرهای هوا و آسیب به بافت ریه کاهش می‌یابد. برونشیت مزمن و آمفیزم انواع معمول از COPD هستند. انواع مختلفی از بخارات، گرد و غبارها، گازها و دودها می‌توانند باعث این بیماری شوند یا شرایط آن را وخیم‌تر نمایند.

چگونه از ابتلا به بیماری‌های تنفسی جلوگیری کنیم!

سیگار نکشید: افرادی که سیگار می‌کشند بیشتر در معرض خطر ابتلا به انواع بیماری‌های ریوی قرار دارند.
در هوای سالم نفس بکشید: حتی الامکان سعی کنید از اقامت در محیط‌هایی با هوای آلوده (از دود و گرد و غبار و گاز‌های سمی) خودداری کنید.
ورزش کنید: فعالیت های ورزشی موجب سلامت هر چه بیشتر قلب و عروق و انجام متابولیسم انتقال اکسیژن به تمام قسمت‌های بدن می‌شود. این کار برای داشتن ریه‌های سالم بسیار حائز اهمیت است.
تغذیه سالم داشته باشید: در طول روز سعی کنید آب کافی بنوشید. همچنین مواد غذایی سالم و مقوی را در رژیم غذایی خود بگنجانید.

سخن پایانی
در صورت مشاهده علائمی مانند:سرفه، تنگی نفس، خلط ریه، درد قفسه سینه حتما به پزشک مراجعه کنید؛ شاید برخی بیماری های ریوی تنفسی خیلی حاد و سخت نباشند ولی بیماری های خطرناکی مانند: سرطان ریه، سندروم تنفسی حاد، آسم شدید و.. نیاز به پیگیری جدی دارند. از این جهت در صورت مشاهده هرگونه علائم حتما به پزشک معالج مراجعه نمایید.